Talar toruński

Category: KolekcjeKolekcje Skarbnica Narodowa @ 10:14

Większość monet polskich, które wybito w XVII wieku, ma określonego emitenta, którym jest najczęściej panujący. Jednym z najciekawszych przypadków, kiedy wybito monetę w okresie braku władcy na tronie jest talar z 1632 roku.

Zygmunt III Waza umarł 30 kwietnia 1632 r. w Warszawie. Zgodnie z obowiązującym prawem, do czasu koronacji kolejnego władcy, najwyższą władzę w kraju pełnił arcybiskup gnieźnieński i prymas Polski. Nosił on w tym czasie tytuł interrexa. W tym okresie najwyższy urząd w polskim Kościele pełnił Jan Wężyk, prymas w latach 1627-1638. Bezkrólewie trwało 9 miesięcy. Zakończyło się 6 lutego 1633 roku, kiedy interrex nałożył na głowę syna Zygmunta III – Władysława IV królewską koronę.

W czasie bezkrólewia w mennicy toruńskiej wybito piękny talar. Na awersie widnieje napis DEVS PROVIDEBIT – Bóg upatrzy. Słowa pochodzą z Księgi Genezis 22,8: „Dixit autem Abraham: Deus providebit sibi victimam holocausti, fili mi” (Abraham odpowiedział: „Bóg upatrzy sobie jagnię na całopalenie, synu mój”). Tekst biblijny dotyczył ofiary Abrahama z syna Izaaka, natomiast na monecie oznacza, iż Bóg poprowadzi i zatroszczy się o wybór najlepszego władcy. Pod napisem znajdują się insygnia władzy królewskiej: korona, skrzyżowane miecz i berło, zaś pod spodem jabłko królewskie.

Zamknięta korona (corona clausa) symbolizuje suwerenną władzę króla w państwie, niezależną od obcych wpływów. W ikonografii polskiej taki typ korony pojawił się w czasach Jana Olbrachta (1492-1501) i Aleksandra Jagiellończyka (1501-1506). Miecz podkreśla militarne zalety przyszłego władcy oraz przypomina jego obowiązek obrony kraju. Stanowi także symbol władcy-sędziego, do którego należy przestrzeganie prawa. Z kolei berło podkreślało suwerenność władcy oraz jego łaskawość i wspaniałomyślność. Często było ono używane do ułaskawiania skazańców. Jabłko królewskie symbolizuje panowanie religii chrześcijańskiej nad światem i przypomina o obowiązkach króla dotyczących obrony i krzewienia wiary katolickiej. Data 16-32 jest rozdzielona skrzyżowanymi insygniami władzy.

Rewers monety jest bardzo podobny do odwrotnej strony ostatniego talara toruńskiego Zygmunta III Wazy z 1632 roku. Przedstawia trzymany przez anioła herb Torunia. Po bokach widnieją inicjały I–I Jacoba Jacobsena van Emden, mincmistrza mennicy toruńskiej w latach 1630-1632. Napis w otoku: MONETA NOVA ARGENT CIVIT THORVNENSIS (moneta nowa srebrna miasta Torunia) oznacza miejsce powstania monety.

Talary okresu bezkrólewia 1632 roku były wybijane w mennicy toruńskiej i bydgoskiej. Wynikało to z tego, że były to jedyne czynne mennice w tym czasie oraz z faktu, że obiema zarządzał Jacob Jacobsen. Talary bydgoskie mają identyczny awers, natomiast na rewersie widnieje dziewięciopolowa tarcza herbowa. Bardzo ciekawy jest napis otokowy zawierający tytulaturę króla – rozpoczyna się on bowiem „od połowy”. Wynika to z faktu, że mennica zastosowała rewers talara koronnego Zygmunta III Wazy, zmieniając awers, przez co utracono początek tytulatury królewskiej, gdyż ta znajdowała się na obu stronach monety. W przypadku talara toruńskiego cały tytuł był umieszczony na awersie, więc zmiana tej strony monety nie spowodowała takiej sytuacji.

Talary okresu bezkrólewia 1632 uważane są za jedne z najciekawszych i najbardziej poszukiwanych monet polskich. Na rynku kolekcjonerskim pojawiają się rzadko i osiągają bardzo wysokie ceny.

Tagi: , , ,

Mogą Cię również zainteresować:

Ostatnio napisaliśmy o:

Comments are closed.