Gospodarka europejska, a zwłaszcza wymiana handlowa, nie osiągnęła jeszcze odpowiedniego etapu rozwoju. Obieg złotych monet CesarstwaWschodniego – bizantyjskich solidów, zwanych nomismy lub bezanty, a zwłaszcza złota muzułmańskiego w postaci arabskich dinarów, zaspakajał w pełni potrzeby wielkiego handlu w basenie Morza Śródziemnego i w Europie Zachodniej.

Zmiany gospodarcze w Europie, a zwłaszcza rozwój miast włoskich i intensyfikacja prowadzonego przez nie handlu, doprowadziły do powstania trwałego i mocnego pieniądza złotego. W 1252 roku złotą monetę wybiła Genua (genovino) i Florencja (floreny), zaś w 1284 roku Wenecja (zecchino). W późniejszym czasie złote monety zaczęto określać mianem dukat.

Podczas panowania Augusta III mennicę elbląską otwarto w 1760 roku i oddano w dzierżawę Jakubowi Dirksenowi. Obok szelągów, szóstaków, tymfów i bardzo dobrych podwójnych dukatów, w latach 1761 i 1763 powstały tam także trojaki.

Na awersie trojaka z 1763 roku widnieje królewski monogram z wplecioną cyfrą 3 (A 3 R ‒ Augustus III Rex), Rozdziela on datę wybicia monety: 17 ‒ 63. Na rewersie przedstawiony został herb Elbląga na fantazyjnej tarczy, nad którą umieszczona jest cyfra 3 oznaczająca wartość monety – trzy grosze. W odróżnieniu od trojaków gdańskich i toruńskich tego władcy jest to tzw. herb mały. Monogram F.L.S. oznacza zarządcę mennicy (mincmistrza) Fryderyka Ludwika Stübera. Dookoła znajduje się napis: GROSSUS. TRIPLEX. ELBINGENSIS. (grosz potrójny elbląski).

Monety elbląskie znajdowały się w obiegu w całym kraju. Przede wszystkim były one rozprowadzane przez kupców elbląskich, którzy sprowadzali do miasta towar z innych rynków. Trojaki prawie zawsze były uważane za dobrą monetę, o prawidłowej zawartości srebra i dlatego były chętnie przyjmowane w innych miastach Rzeczypospolitej.

Nie po raz pierwszy w naszej historii doszło do podwójnej elekcji. Było to jedną z przyczyn tzw. wojny o sukcesję polską w latach 1733-1735, zakończonej zwycięstwem elektora saskiego. W 1736 roku sejm zatwierdził tytuł królewski Sasa. Warto dodać, że sejm ten był jedynym w okresie panowania Augusta III, którego nie zerwano w czasie obrad (słynne liberum veto).

Okres panowania Sasa na polskim tronie jest specyficzny dla numizmatyków. Podczas jego rządów zamknięte były wszystkie mennice koronne na terenie Rzeczypospolitej. Pierwsza część jego panowania przypadła na lata totalnego chaosu na rynku monetarnym. Brak reform i konsekwencji w działaniu poprzednich władców stał się przyczyną, która spowodowała, że w obiegu kursowały monety poprzednich władców, zwłaszcza te mniej wartościowe, jak miedziane boratynki i wykonane ze słabego srebra tymfy.

Na ogólną sytuację olbrzymi wpływ miał fakt kursowania w Polsce monet obcych oraz monet fałszywych (fałszerstwa króla Prus Fryderyka II). Wszystko to spowodowało, że dopiero od 1752 roku rozpoczęto wybijanie polskich monet koronnych ze srebra i złota. W tym okresie rozpoczęto wybijanie także monet o mniejszych nominałach, w tym miedzianych.

Wystawa w stolica to część europejskiego tournée, podczas którego moneta odwiedzi siedem europejskich stolic. Do tej pory 34-milimitrowy krążek można było podziwiać w Londynie, Dublinie, Brukseli, Pradze i Warszawie. Obecnie trwa wystawa w Oslo, a całe tournée zakończy się w Helsinkach 29 marca.

W latach 30. ubiegłego wieku wybito prawie pół miliona monet Double Eagle. Do czasów współczesnych zachowało się jednak zaledwie 13 sztuk. Cała reszta została przetopiona jeszcze przed wprowadzeniem do obiegu. W formie złotych sztabek umieszczono je w nowo wybudowanym skarbcu Fort Knox – wszystko po to, aby Stany Zjednoczony mogły podźwignąć się z Wielkiego Kryzysu.

Double Eagle, który można było zobaczyć podczas warszawskiej wystawy, to jeden z dwóch egzemplarzy, przekazanych w 1933 r. w ręce Smithsonian Institution, jako historyczne dziedzictwo USA.

Więcej informacji na www.double-eagle.pl

„National Museum of American History, Smithsonian Institution, Washington, D.C."

Już 16-17 marca 2012 r. w warszawskim Muzeum Rzeźby w Królikarni będzie można zobaczyć legendarną amerykańską złotą monetę – Double Eagle z 1933 r.

W 1933 r. wybito prawie pół miliona monet Double Eagle. Do czasów współczesnych zachowało się tylko 13 sztuk. Cała reszta została przetopiona jeszcze przed wprowadzeniem do obiegu. W formie złotych sztabek umieszczono je w skarbcu Fort Knox – wszystko po to aby Stany Zjednoczony mogły podźwignąć się z Wielkiego Kryzysu. Teraz jedną z tych unikalnych monet będzie można po raz pierwszy w historii zobaczyć w Polsce.

„Najdroższa złota moneta świata – legendarny Double Eagle i jego historia”,

Muzeum Rzeźby im. Xawerego Dunikowskiego w Królikarni – oddział Muzeum Narodowego w Warszawie, ul. Puławska 113a.

Wystawa czynna dla zwiedzających: 16 III w godz. 14:00-18:00, 17 III w godz. 10:00-18:00;

Więcej informacji na www.double-eagle.pl

Na awersie przedstawia ona popiersie królewskie w prawo otoczone napisem: SIGIS (litera S odwrócona, przypominająca pisane E) ^.D^.G^.REX^.POLO^.M^.D^.LIT^., zaś na rewersie tarcze herbowe, skróconą datę po bokach korony: 9 – 5 oraz napis dookoła: GROS^.ARG^. SEX^.REG^. POLONIÆ.

Zygmunt III Waza wybijał szóstaki w mennicy w Lublinie w roku 1595 i 1596. Ten pierwszy rocznik jest stosunkowo rzadki. Obok Lublina władca emitował ten rodzaj monety także we Wschowie ‒ 1595 i 1597, w Bydgoszczy – 1596, 1600, 1601 i 1603 oraz w Malborku – 1596 i 1599-1601. Po zmianie stopy menniczej i kolejnej obniżce wagi monet, następne emisje szóstaków wybito w mennicy krakowskiej w latach 1623-1627.

Kolejni władcy kontynuowali wybijanie tych popularnych monet. Władysław IV wprowadził typ III, zaś Jan Kazimierz typ IV. Szóstaki były emitowane do końca istnienia I Rzeczypospolitej, chociaż warto pamiętać, że ostatni typ wprowadzony przez Stanisława Augusta Poniatowskiego zawierał przeszło dziesięciokrotnie mniej srebra niż szóstaki Zygmunta I Starego. Szóstaki kursujące na ziemiach polskich wybili także w 1794 roku Austriacy dla swoich wojsk operujących na terenie Polski, a w 1813 roku ostatni polski szóstak wyemitowany został w oblężonej przez Rosjan twierdzy w Zamościu.

Inaczej na panowanie króla patrzą numizmatycy. Zygmunt III zasłynął w polskim mennictwie jako władca, który wybił największą liczbę monet. W okresie jego panowania czynnych było szesnaście mennic, w tym siedem koronnych. Monety wybijały mennice w: Bydgoszczy, Olkuszu, Poznaniu, Wschowie, Malborku, Lublinie, Krakowie, Łobżenicy, Wilnie, Gdańsku, Toruniu, Elblągu, Rydze, Mitawie i Rewalu (obecnie Tallin), zaś podczas panowania Zygmunta na tronie szwedzkim (1592-1599) także mennica sztokholmska. Ze względu na umieszczenie na nich tytułu króla Polski i Szwecji są one zaliczane również do numizmatyki polskiej.

Jednym z typów monet emitowanych przez Zygmunta III Wazę były szóstaki. Po raz pierwszy takie monety wybił Zygmunt I Stary w 1528 roku w mennicy koronnej w Krakowie. Kolejne monety tego typu powstały w mennicy ziem pruskich w Toruniu, a także w mennicach gdańskiej i elbląskiej. Pierwszy szóstak litewski wybił Zygmunt II August w 1547 roku w mennicy wileńskiej.

Najważniejszą cechą nowych monet była ich uniwersalność wynikającą z ich wartości i obowiązującego wówczas stosunku wartości monet polskich do litewskich, który wynosił 4:5. Wynikało z tego, że wprowadzone przez Zygmunta II Augusta nowe typy pieniądza można było bez żadnych specjalnych problemów oraz trudnych przeliczeń stosować w obu systemach.

Czworaki były bite w mennicy wileńskiej w latach 1565-1569. Awers przedstawiał popiersie Zygmunta II z charakterystyczną spiczastą, rozdwojoną brodą. Napis otokowy głosił: SIGIS*AVG*D*G*REX*PO*MAG*DVX*L* (Zygmunt August, z Bożej łaski król Polski, wielki książę litewski). Na rewersie widniały ukoronowane dwa herby litewskie (Kolumny i Pogoń) oraz cyfra wartości monety: IIII. Napis dookoła brzmiał: MONETA*MAGNI*DVCAT*LIT (moneta Wielkiego Księstwa Litewskiego) oraz rok bicia.

Moneta miała wartość 4 groszy. Jej średnica wynosiła 23,9 mm, zaś waga 3,76 g. Podpisanie aktu unii lubelskiej zakończyło okres jej bicia, ale cieszyła się ona nadal dużą popularnością w środkowej Europie i w Niemczech, gdzie nazywano ją „szpicbródką”. Była także naśladowana w księstwie cieszyńskim, a nawet w północnych Włoszech.

Wśród wielu postanowień unii lubelskiej, warto zwrócić uwagę na te, które odnosiły się do pieniądza oraz skarbu. Artykuły mówiły o wspólnej walucie oraz odrębnych skarbach: koronnym i litewskim. Postulaty dotyczące reformy pieniądza udało się jednak zrealizować dopiero podczas panowania Stefana Batorego w latach 80. XVI wieku.

To, że wśród postanowień unii znalazł się punkt dotyczący wprowadzenia wspólnego pieniądza, nie był przypadkowy. Zygmunt II August kontynuował reformy pieniężne zapoczątkowane przez swojego ojca Zygmunta I Starego. Jednak w przeciwieństwie do swojego poprzednika, który usiłował wymusić na Litwie system monetarny obowiązujący w Koronie i w Prusach, władca skoncentrował swoją działalność na Litwie, „neutralizując” tym samym Koronę i Prusy.

Król zamknął praktycznie wszystkie mennice koronne, koncentrując wybijanie monet w Wilnie. Okresowo działały także mennice w Gdańsku i Tykocinie, mennice w Elblągu i Wschowie wybiły tylko denary, zaś zupełnie efemeryczny charakter miała emisja monet w inflanckim Dahlholmie.